In tijden van

Elke vergelijking van de ‘tijden van corona’ met andere tijden gaat mank, maar toch zijn er paralellen. Met tijden van studie, met leven onder een onderdrukkend regime en met de eeuwen waarin Europa werd geteisterd door de pest.

Net als velen moet ik thuis werken. In gedachten keer ik terug naar mijn studietijd waarin ik als freelancejournalist werkte voor Trouw en De Volkskrant. Toen zat ik tussen de boeken op mijn kamer verslagen van gemeenteraadsvergaderingen, nieuwsberichten en recensies te schrijven. Onder het roken van corona’s en andere sigaren. Bellen kon, beeldbellen nog niet.

Nu zit ik weer op mijn kamer, met dat verschil dat ik tegenwoordig skypend advies geef. De cirkel is rond. Na omzwervingen in het sociale landschap weer thuis.

Schichtig

Wie in de jaren vijftig geboren is kreeg, terloops maar indringend, veel van de Tweede Wereldoorlog mee. Ouders, ooms en tantes brachten gevoelens van onveiligheid, ontberingen en de vrees voor de onderdrukker levendig onder woorden. Dat gevoel van onveiligheid is er nu weer in de samenleving.

Zulke angst was ook merkbaar in Oost-Europese landen met socialistische regimes waar ik veel kwam. De mensen moesten vinden wat het regime vond, ze mochten niet reizen, winkels hadden halflege schappen en sociale afstand was geboden. Dat wil zeggen: er bestond sociale afstand van het schichtige soort, niet wegens een risico van besmetting maar omdat de buurman een verklikker zou kunnen zijn.

Cholera

Eeuwen zuchtte Europa onder de pest. Aan het begin van de uitbraak van het coronavirus werd in culturele kringen meteen naar de Decamerone gegrepen, de raamvertelling van Boccaccio uit de 14e eeuw waarin jongeren elkaar tijdens de pest in Florence gewaagde verhalen over geestelijken vertellen. Verhalen in tijden van pest.

In hun reclame spreken banken van ‘bankieren in tijden van corona’. Zo hoor je ook ‘tuinieren in tijden van corona’ en ‘winkelen in tijden van corona’. Waarom in vredesnaam dat meervoud, tijden? Ik kan het niet horen zonder te denken aan de prachtige roman van Gabriel García Márquez: “El amor en los tiempos del cólera” uit 1985. In Nederland kwam dit boek uit met de titel “Liefde in tijden van cholera”. Ik kan niet uitleggen waarom ‘in tijden van’ hier wel past.

(April 2020)